De gekruisigde, het bovenaanzicht

Je moet maar durven als schilder: Jezus aan het kruis zo afbeelden dat je hem van boven op zijn kruin kijkt. De surrealist Salvador Dalí durfde het, in 1951 zelfs al. Het werd hem niet door iedereen in dank afgenomen. In Glasgow werd het werk eens door een fanatiekeling beschadigd: neerkijken op de Verlosser, dat doe je niet.

In de BBC-serie The Private Life of a Masterpiece worden kunstwerken buiten categorie behandeld, zoals de Zonnebloemen van Van Gogh, David van Michelangelo of Volkstelling te Bethlehem van Pieter Brueghel de Oude. Vijftig minuten voor één werk, en dus ook voor Dalí’s Christus van de Heilige Johannes van het Kruis. De ene deskundige na de andere vertelt wat zijn schilderij zo uniek maakt. Het perspectief natuurlijk, het landschap, het realistische detail (en dat voor een surrealist), enzovoort.

Tegelijkertijd is het ook een levensbeschrijving van de kunstenaar. En een schets van zijn merkwaardige positie in de kunst: zelfs een beetje te excentriek voor de club van surrealistische artiesten, waarvan de meeste niets van religie moesten hebben. En zó wars van autoriteit dat hij onverschillig de hielen likte van dictator Franco en de katholieke kerk, om zich maar aan zijn kunst te kunnen wijden in zijn geliefde Portlligat.

En van die pathetische aansteller bestaan tenminste bewegende beelden. Dat kun je van Brueghel, Michelangelo of Van Gogh niet zeggen. (49:16)